Toekomstgroep 'Politieke rol' is afgetrapt - ngo-federatie

Menu

Toekomstgroep 'Politieke rol' is afgetrapt

Profile picture for user sarah.arras@ngo-federatie.be
ContactpersoonArras Sarah
19 Mar 2020
News

Hoe kunnen ngo’s hun politieke rol op een innoverende manier opnemen? Wat betekent de huidige politieke context, waarin de legitimiteit van het middenveld in vraag wordt gesteld, voor het beleidswerk van ngo’s? Is er een trend naar depolitisering van het middenveld? Kortom: hoe brengen ngo’s van de toekomst duurzame maatschappelijke verandering teweeg?

Met deze vragen trapten 11.11.11 en ngo-federatie midden maart de eerst werksessie van de Toekomstwerf ‘Politieke rol als actor van maatschappelijke verandering’ af. Het klassieke overlegmodel waarin belangenbehartiging en compromisvorming centraal staan komt meer en meer onder druk. Een veranderende politieke context dwingt ngo’s voor ontwikkelingssamenwerking, maar ook andere middenveldactoren, om de invulling van hun politieke rol heruit te vinden.

Prof. Stijn Oosterlynck (UAntwerpen – CSI Flanders) inspireerde met vier nieuwe invullingen van politiek werk: deliberatieve democratie, leefstijlpolitiek, agonisme en het bouwen van (alternatieve) instituties. We vatten zijn presentatie hieronder samen.

Wat betekent ‘aan politiek doen’ en ‘politisering’?

Naast gemeenschapsvorming (sociaal kapitaal) en maatschappelijke dienstverlening heeft het Vlaamse middenveld historisch gezien ook een politieke rol. Die politieke rol wordt breed gedefinieerd als ‘het nastreven van of pleiten voor maatschappelijke of politieke verandering’.

‘Aan politiek doen’ heeft een negatieve bijklank wanneer het doet denken aan partijpolitieke aansturing van middenveldorganisaties (‘verzuiling’) en elites die met elkaar onderhandelen achter de schermen. Tegelijk spreekt men tegenwoordig vaak over ‘depolitisering’ van het middenveld, wat ook als een negatieve evolutie wordt beschouwd. Het middenveld zou zich terugplooien op het uitvoeren van beleid, eerder dan het kritisch in vraag te stellen. Al dan niet uit eigen keuze of onder druk van subsidies en een overheid die ‘het primaat van de politiek’ vooropstelt.

Vanuit deze tegenstelling blijkt een nood aan nieuwe invullingen van de politieke rol van het middenveld. Op basis van innoverende praktijkvoorbeelden en wetenschappelijke literatuur komt het CSI Flanders-onderzoek tot een aantal nieuwe invullingen van ‘aan politiek doen’. Opvallend is dat deze nieuwe vormen op een publieke manier maatschappelijke verandering nastreven, in tegenstelling tot de klassieke, geïnstitutionaliseerde overlegstructuren, waarin elites (van overheid en middenveld) compromissen sluiten achter de schermen.

Deliberatieve democratie

  • Een vorm van publieke besluitvorming waarin informatie, overleg en uitwisseling van argumenten centraal staan  (cfr. Jurgen Habermas).
  • Burgers zijn zelf actief in het besluitvormingsproces, in plaats van beslissingsmacht uit te besteden aan een selecte groep.
  • Politiek draait rond confrontatie van verschillende meningen, en via argumentatie en rationele overwegingen wordt consensus gezocht in plaats van compromis.
  • Dit gebeurt door het creëren van een ‘machtsvrije’ ruimte waarin alle deelnemers een gelijke stem hebben en rationele argumenten vooropgesteld worden.
  • Voorbeelden: G1000, Ringland & stRaten-generaal,…

Leefstijlpolitiek

  • Voorheen private keuzes over bijvoorbeeld voeding of vervoer worden politieke keuzes en deel van het publieke debat. Er ontstaan nieuwe fora waar via individuele keuzes aan politiek gedaan kan worden (bv. kiezen voor bio in de supermarkt, al dan niet naar het autosalon gaan,… (cfr. Ulrich Beck).
  • Dit hangt samen met de zogenaamde teloorgang van de socialeklassenpolitiek. Politiek conflict verschuift van discussies over de herverdeling van welvaart naar nieuwe thema’s en breuklijnen zoals bv. klimaatverandering. Deze zijn niet zo eenduidig te vatten in de klassieke politieke tegenstelling tussen links en rechts.
  • Er ontstaat een soort subpolitiek buiten parlementen, partijen en belangengroepen, waarin wetenschappers, media, bedrijven, individuele burgers en nieuwe sociale bewegingen deelnemen aan besluitvorming.
  • Voorbeelden: Dagen Zonder Vlees, Dikke Truiendag,…

Agonisme

  • Agonisme zet zich af tegen rationele consensus als streefdoel: de samenleving is structureel te verdeeld om consensus over de inrichting van de samenleving mogelijk te maken (cfr. Chantal Mouffe).
  • Democratie is een georganiseerd meningsverschil. Consensus is een illusie en bestaat alleen als bepaalde meningen onderdrukt of niet gehoord worden.
  • De bestaande organisatie van de maatschappij wordt fundamenteel in vraag gesteld (disruptief).
  • De uitdaging ligt erin om niet uit het debat geduwd te worden, maar als legitieme politieke tegenstander erkend te worden (bv. Youth for Climate).
  • Anders worden tegenstellingen absoluut, ontstaat er vijandschap en wordt dialoog onmogelijk. Terrorisme is vanuit dit perspectief een extreme uiting van conflict dat te lang onderdrukt is geweest en waarin tegenstanders elkaar niet als legitieme gesprekspartners erkenden.
  • Voorbeelden: Tobintaks, Boycot Divestment Sanctions (BDS)-beweging rond Israël/Palestina,…

Alternatieve instellingen bouwen

  • Burgers nemen initiatief om, buiten de traditionele kanalen, maatschappelijke verandering te weeg te brengen door zelf alternatieven te ontwikkelen.
  • Practice what you preach: zelf tonen dat een ander beleid mogelijk is. Door de expertise die je hierdoor opbouwt, creëer je een nieuw soort legitimiteit naar beleidsmakers toe.
  • Voorbeelden: 30-uren week Femma, burgerinitiatieven voor lokale opvang van vluchtelingen, energiecoöperaties, plukboerderijen,...

 

Lees meer over het CSI Flanders-onderzoeksproject over de uitdagingen van het middenveld in Vlaanderen.

 

Uitwisseling in de toekomstgroep

Na de presentatie volgde een werksessie waarin de leden van de toekomstgroep uitwisselden over de huidige invullingen van hun politiek werk, maar ook opportuniteiten voor innovatie identificeerden. Hoe kunnen we als ngo’s onze politieke rol heruitvinden? Hoe combineren we op een strategische manier verschillende vormen van politiek werk? 11.11.11 en ngo-federatie gaan met de leden van de toekomstgroep in 2020 verder aan de slag.

PPT Politieke rol van het middenveld - Stijn Oosterlynck

Website by MINSKY